Δημοσιεύεται με στοιχεία από τα επίσημα Δελτία Τύπου του Υ.ΠΑΙ.Θ.Α. για τις Πανελλαδικές 2021, 2022, 2023, 2024 και 2025.

Τι μετράμε ακριβώς — και γιατί έτσι

Όταν διαβάζουμε «50.000 πέρασαν στις Πανελλαδικές» μένει εκτός κάδρου μία ολόκληρη πραγματικότητα: εκείνοι που δεν πέρασαν. Το ερώτημα όμως δεν είναι μόνο πόσοι έμειναν εκτός, αλλά κυρίως πού ακριβώς κόπηκαν. Πριν ή μετά το μηχανογραφικό; Από την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής ή από τις βάσεις των σχολών;

Η 5ετία στα Γενικά Λύκεια

Ξεκινάμε από τα Γενικά Λύκεια — τη μεγαλύτερη κατηγορία υποψηφίων. Από τα 369.455 παιδιά που έδωσαν Πανελλαδικές την 5ετία 2021-2025, τα 114.442 έμειναν εκτός Τριτοβάθμιας. Δηλαδή ένα σταθερό ~31% του συνόλου των ΓΕΛ.

Πηγή: επεξεργασία γραμμής «Επιλογή ΓΕΛ» (90%) των Πινάκων 1 των Δελτίων Τύπου Υ.ΠΑΙ.Θ.Α.

Δύο πράγματα ξεχωρίζουν. Πρώτο: η συντριπτική πλειονότητα των αποκλεισμών στα ΓΕΛ προέρχεται από την ΕΒΕ — 103.908 σε σύνολο 114.442 εκτός, δηλαδή 9 στους 10 αποκλεισμούς (90,8%). Οι βάσεις παίζουν δευτερεύοντα ρόλο. Δεύτερο: το ποσοστό αποκλεισμού μειώνεται ελαφρά κάθε χρόνο (από 33,2% το 2021 σε 29,7% το 2025), προφανώς λόγω της σταδιακής προσαρμογής των μαθητών στη λογική της ΕΒΕ και της οριακής αναβαθμονόμησης των συντελεστών.

Η 5ετία στα Επαγγελματικά Λύκεια

Στα ΕΠΑΛ η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική — δραματικά διαφορετική. Από τους 77.498 υποψηφίους της 5ετίας εισήχθηκαν μόλις οι 29.063. Δηλαδή 6 στους 10 μένουν εκτός κάθε χρόνο, με ποσοστά που κινούνται από 61,4% έως 63,5% με σχεδόν χρονομετρική σταθερότητα.

Πηγή: επεξεργασία γραμμής «Επιλογή ΕΠΑΛ» (90%) των Πινάκων 1 των Δελτίων Τύπου Υ.ΠΑΙ.Θ.Α.

Η κατανομή των αποκλεισμών στα ΕΠΑΛ είναι πολύ διαφορετική από εκείνη των ΓΕΛ: 28.972 από ΕΒΕ έναντι 19.463 από βάσεις, δηλαδή η ΕΒΕ καλύπτει το 60% και οι βάσεις το 40% των αποκλεισμών. Η αναλογία αυτή λέει κάτι σημαντικό: στα ΕΠΑΛ δεν είναι μόνο η ΕΒΕ που κόβει· είναι και ότι ακόμα κι αν περάσει ο υποψήφιος την ΕΒΕ, η πιθανότητα να μην πιάσει τη βάση καμιάς σχολής παραμένει πολύ υψηλή (~40% από όσους κάνουν μηχανογραφικό).

Ο πραγματικός κόφτης δεν είναι οι βάσεις — είναι η ΕΒΕ

Συγκρίνοντας τη συμβολή της ΕΒΕ και των βάσεων στους αποκλεισμούς, η εικόνα ανά τύπο Λυκείου είναι δραματικά διαφορετική:

Στα ΓΕΛ: η ΕΒΕ είναι ο σχεδόν αποκλειστικός κόφτης

Από τους 114.442 υποψηφίους ΓΕΛ που έμειναν εκτός την 5ετία, οι 103.908 (9 στους 10) κόπηκαν από την ΕΒΕ. Η ΕΒΕ αποκλείει 9,9 φορές περισσότερους από όσους κόβουν οι βάσεις.

Στα ΕΠΑΛ: η ΕΒΕ και οι βάσεις μοιράζονται το βάρος

Στους 48.435 υποψηφίους ΕΠΑΛ εκτός, οι 28.972 κόπηκαν από την ΕΒΕ και οι 19.463 από τις βάσεις. Η αναλογία είναι σχεδόν 60-40: η ΕΒΕ κόβει μόλις 1,5 φορά περισσότερους από όσους κόβουν οι βάσεις.

Το παράδοξο: 162.877 εκτός, 61.214 κενές θέσεις

Η μεγαλύτερη ειρωνία της 5ετίας: ενώ 162.877 παιδιά έμειναν εκτός ΑΕΙ και Σχολών Ενστόλων, την ίδια περίοδο τα ίδια τα Πανεπιστήμια και οι Σχολές κατέγραψαν 61.214 κενές θέσεις — θέσεις που είχαν προκηρυχθεί και είχαν προσμετρηθεί (μετά τις μεταφορές), αλλά δεν καλύφθηκαν γιατί κανείς δεν τις έπιασε. Διαχωρίζουμε τις κενές θέσεις ανά τύπο Λυκείου, γιατί η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική.

Κενές θέσεις στα Γενικά Λύκεια

Πηγή: άθροισμα από τα αρχεία βάσεων Επιλογής ΓΕΛ-Ημερήσια του Υ.ΠΑΙ.Θ.Α. ανά σχολή. Θέσεις = Θέσεις κατόπιν μεταφοράς.

Στα ΓΕΛ 1 στις 5 θέσεις μένει κενή κάθε χρόνο. Η πρώτη χρονιά ΕΒΕ (2021) ήταν δραματική: 26,1% των θέσεων ΓΕΛ έμειναν κενές, δηλαδή 17.762 αδιάθετες θέσεις. Από τότε το ποσοστό σταθεροποιήθηκε γύρω στο 17-18%, αλλά παραμένει σε επίπεδα που δεν έχουμε ξαναδεί στην ιστορία των Πανελλαδικών.

Κενές θέσεις στα Επαγγελματικά Λύκεια

Πηγή: άθροισμα από τα αρχεία βάσεων Επιλογής ΕΠΑΛ-Ημερήσια του Υ.ΠΑΙ.Θ.Α. ανά σχολή.

Στα ΕΠΑΛ η εικόνα είναι αντίθετη: μόλις 1.112 κενές θέσεις σε όλη την 5ετία. Τα ΕΠΑΛ ουσιαστικά γεμίζουν τις θέσεις τους. Δηλαδή για τα παιδιά των ΕΠΑΛ το πρόβλημα δεν είναι ότι μένουν κενές θέσεις — είναι ότι οι θέσεις απλώς είναι λίγες (28.527 σε 5 χρόνια έναντι 77.498 υποψηφίων). Δομικά πρόβλημα προσφοράς, όχι κατανομής.

Το διπλό παράδοξο των ΓΕΛ

Συμπεράσματα — όχι απαντήσεις, ερωτήματα

Η ΕΒΕ τέθηκε σε ισχύ το 2021 ως μηχανισμός διασφάλισης ελάχιστης ποιότητας: όποιος δεν πιάσει συγκεκριμένο βαθμολογικό κατώφλι ανά μάθημα και ανά σχολή, δεν μπορεί να εισαχθεί. Η λογική είναι κατανοητή. Τα νούμερα όμως μετά από 5 χρόνια εφαρμογής λένε ότι:

• Ο κύριος μηχανισμός αποκλεισμού στις Πανελλαδικές δεν είναι πλέον οι βάσεις· είναι η ΕΒΕ.
• Η ΕΒΕ λειτουργεί πριν από τη φάση του μηχανογραφικού — άρα ο υποψήφιος δεν επιλέγει καν, αποκλείεται προληπτικά.
• Το ποσοστό αποκλεισμού είναι σταθερό σε όλη την 5ετία (~30% από ΕΒΕ + ~6-8% από βάσεις), γεγονός που υποδηλώνει ότι η ΕΒΕ έχει γίνει δομικός ρυθμιστής και όχι έκτακτος κόφτης.
• Η ΕΠΑΛ-εκπαίδευση πληρώνει διπλάσιο τίμημα σε ποσοστό αποκλεισμού.
• Παράλληλα, χιλιάδες θέσεις σε περιφερειακά τμήματα μένουν κενές — δηλαδή η ΕΒΕ δεν λειτουργεί ως «μοχλός πίεσης ζήτησης» προς τις λιγότερο επιλεγόμενες σχολές, λειτουργεί ως φραγμός εξόδου από το σύστημα.

Αν η αρχική στόχευση της ΕΒΕ ήταν η ποιοτική θωράκιση, ένα εύλογο επόμενο ερώτημα είναι αν αυτή η στόχευση εξυπηρετείται με τον τρέχοντα σχεδιασμό — ή αν χρειάζεται επαναβαθμονόμηση των συντελεστών, ώστε ο αριθμός των υποψηφίων που μπαίνει στη φάση του μηχανογραφικού να ανταποκρίνεται καλύτερα στις διαθέσιμες θέσεις. Είναι ζήτημα πολιτικής επιλογής, όχι αριθμητικής.

Συχνές ερωτήσεις