Ξέρεις τι γίνεται κάθε Σεπτέμβρη; Οι μαθητές ανοίγουν καινούρια τετράδια, γράφουν στην πρώτη σελίδα με το καλύτερο γράμμα τους, και υπόσχονται στον εαυτό τους ότι «φέτος θα είναι αλλιώς». Μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου, αυτή η σελίδα τη βρίσκεις τσαλακωμένη κάτω από ένα σωρό φωτοτυπίες.

Δεν το λέω για να σε αποθαρρύνω. Το λέω γιατί αυτή η πρώτη ορμή, το «φέτος θα τα σπάσω», δεν αρκεί. Δεν αρκεί ποτέ. Αυτό που αρκεί είναι λίγο πιο βαρετό: ρουτίνα, ρεαλισμός, και η ικανότητα να συνεχίζεις ακόμα κι όταν η αρχική φόρα έχει περάσει.

Δεν θα σου πω τίποτα που δεν ξέρεις. Αλλά κάποια πράγματα χρειάζεται να τα ακούσεις λίγο αλλιώς.

Γ΄ Η χρονιά που μετράει — αλλά όχι όσο σου λένε

Τα παιδιά που μπαίνουν στη Γ΄ Λυκείου αντιμετωπίζουν μια περίεργη κατάσταση: δεν έχουν δώσει ακόμα τίποτα, αλλά νιώθουν ήδη την πίεση σαν να δίνουν αύριο. Γονείς, φροντιστήρια, μέσα, ακόμα και φίλοι. Όλοι μιλάνε με μια βαρύτητα που κάνει τον Σεπτέμβρη να μοιάζει με αντίστροφη μέτρηση.

Πάρε μια ανάσα. Σοβαρά.

Ο Σεπτέμβρης δεν είναι για πανικό. Ο Σεπτέμβρης είναι για στήσιμο. Φτιάξε ένα πρόγραμμα. Ρεαλιστικό, όχι αυτό που θα έφτιαχνε κάποιος ρομπότ που δεν κουράζεται ποτέ. Αν βάλεις 6 ώρες μελέτη κάθε μέρα από τον πρώτο μήνα, δεν θα αντέξεις ούτε τρεις βδομάδες. Κι αντί να πεις «δεν πειράζει, αύριο ξαναρχίζω», θα πεις «δεν είμαι ικανός», που είναι τεράστιο ψέμα αλλά εκείνη τη στιγμή θα σου φαίνεται αλήθεια.

Ξεκίνα με λιγότερο. Δυόμισι, τρεις ώρες ουσιαστικής μελέτης, με διαλείμματα, χωρίς κινητό στο ίδιο δωμάτιο. «Ουσιαστικής» σημαίνει ότι αν σε ρωτήσει κάποιος μετά τι ακριβώς διάβασες, μπορείς να του απαντήσεις. Αν δεν μπορείς, αν το μόνο που θυμάσαι είναι ότι κοίταξες σελίδες, τότε αυτό δεν ήταν μελέτη, ήταν απλώς παρέα με βιβλία.

Σιγά σιγά, αυξάνεις. Τον Νοέμβρη θα είσαι σε 4 ώρες, τον Γενάρη σε 5. Αυτό δουλεύει. Το αντίστροφο, να ξεκινήσεις δυνατά και να σβήσεις πριν καν φτάσει ο χειμώνας, αυτό δεν δουλεύει. Ποτέ δεν δούλεψε.

Τέλος, ένα πράγμα που δεν ακούγεται αρκετά: οι Πανελλαδικές δεν είναι ο μοναδικός δρόμος για πουθενά. Υπάρχουν μετεγγραφές, κατατακτήριες, δεύτερες ευκαιρίες, εναλλακτικά μονοπάτια. Δώσε ό,τι μπορείς. Πραγματικά ό,τι μπορείς. Αλλά μην τρέχεις σαν να κρίνεται η ζωή σου, γιατί δεν κρίνεται. Κρίνεται ένα μέρος της, κι αυτό αλλάζει αν θέλεις.

Β΄ Η χρονιά που κανείς δεν παίρνει στα σοβαρά

Η Β΄ Λυκείου έχει ένα πρόβλημα: κανείς δεν τη φοβάται. Η Α΄ έχει τη γοητεία του «μπήκα στο Λύκειο», η Γ΄ έχει το βάρος των εξετάσεων, και η Β΄ μοιάζει σαν ένα διάλειμμα ανάμεσα στα δύο.

Δεν είναι.

Στη Β΄ γίνονται δύο πράγματα που θα καθορίσουν πόσο δύσκολη ή εύκολη θα είναι η Γ΄. Πρώτον, διαλέγεις Ομάδα Προσανατολισμού, αρχίζεις να λες «αυτό μ’ αρέσει, αυτό όχι», κι αυτό είναι μεγάλο πράγμα ακόμα κι αν δεν σου φαίνεται. Αν δεν ξέρεις ακόμα τι σ’ αρέσει, δεν πειράζει καθόλου. Οι περισσότεροι δεν ξέρουν, και κάποιοι δεν θα ξέρουν ούτε στη σχολή. Διάλεξε αυτό που σε δυσκολεύει λιγότερο ή σου κινεί λίγο περισσότερο το ενδιαφέρον. Αρκεί αυτό.

Δεύτερον, και πιο σημαντικό: η ύλη της Β΄ δεν τελειώνει τον Ιούνιο. Μένει. Ό,τι κάνεις φέτος στα Μαθηματικά, στη Φυσική, στα Αρχαία, είναι η βάση πάνω στην οποία θα πατήσεις τη Γ΄. Αν αυτή η βάση είναι γερή, η Γ΄ γίνεται διαχειρίσιμη. Αν αποστηθίσεις τα πάντα για το διαγώνισμα και τα ξεχάσεις σε μια βδομάδα, θα πληρώσεις τον λογαριασμό αργότερα, και με τόκο.

Ένα τελευταίο: αν μάθεις φέτος να κάθεσαι μιάμιση-δύο ώρες κάθε απόγευμα με πραγματική δουλειά, στη Γ΄ θα χρειαστεί μόνο να ανεβάσεις ένταση. Δεν θα χτίζεις τη συνήθεια από το μηδέν. Αυτή η διαφορά είναι τεράστια.

Α΄ Καλώς ήρθες. Ηρέμησε.

Αν μπαίνεις τώρα στο Λύκειο, πιθανόν νιώθεις ένα μείγμα ενθουσιασμού κι ελαφριάς ανησυχίας. Οι καθηγητές μιλάνε αλλιώς. Η ύλη πηγαίνει πιο γρήγορα. Κάποια μαθήματα φαίνονται αδιανόητα. Κι εσύ αναρωτιέσαι αν οι υπόλοιποι καταλαβαίνουν κάτι που εσύ δεν καταλαβαίνεις.

Δεν καταλαβαίνουν. Ψάχνονται κι αυτοί, απλώς δεν το δείχνουν.

Η Α΄ Λυκείου είναι προσαρμογή. Τίποτα παραπάνω. Ο Σεπτέμβρης θα σου φανεί δύσκολος, ο Οκτώβρης λιγότερο, κι ο Νοέμβρης θα αρχίσεις να λες «α, εντάξει, γίνεται». Ένα κακό πρώτο διαγώνισμα δεν σημαίνει τίποτα εκτός από το ότι δεν ήξερες ακόμα πώς παίζεται το παιχνίδι. Τώρα ξέρεις.

Τρία πράγματα, μικρά, που κάνουν διαφορά που δεν τη φαντάζεσαι:

Σημείωνε στο μάθημα, όχι αντιγράφοντας τον πίνακα, αλλά με δικά σου λόγια. Ακόμα κι ένα «δεν κατάλαβα αυτό εδώ» γραμμένο στο περιθώριο αξίζει, γιατί σημαίνει ότι πρόσεχες αρκετά ώστε να το εντοπίσεις. Ξαναρίχνε μια ματιά στα σημερινά μέσα στην ίδια μέρα. 15 λεπτά, χωρίς πίεση, απλά να ξαναδείς τι κάνατε. Κι όταν κάτι δεν καταλαβαίνεις, μην το αφήνεις «για μετά». Το «μετά» στο Λύκειο σημαίνει ότι θα μαζευτούν δέκα τέτοια κι εκεί θα νιώσεις ότι χάθηκες.

Εξερεύνησε. Ποια μαθήματα σε τραβάνε; Τι σε κάνει να λες «α, αυτό ήταν ενδιαφέρον»; Δεν χρειάζεσαι απαντήσεις. Χρειάζεσαι ερωτήσεις. Η Α΄ Λυκείου είναι ακριβώς ο χρόνος γι’ αυτό.

Κάποια πράγματα που ισχύουν για όλους

Θα υπάρξουν μέρες που δεν θα ανοίξεις βιβλίο. Θα υπάρξουν βδομάδες που θα νιώσεις ότι δεν πας πουθενά. Αυτό δεν σημαίνει ότι απέτυχες. Σημαίνει ότι είσαι κανονικός. Η ερώτηση δεν είναι αν θα σκοντάψεις, γιατί θα σκοντάψεις. Η ερώτηση είναι τι κάνεις την επόμενη μέρα.

Αν το άγχος γίνεται πολύ, μίλα σε κάποιον. Γονιό, καθηγητή, φίλο, σύμβουλο. Σε οποιονδήποτε εμπιστεύεσαι. Δεν υπάρχει μετάλλιο για τον μαθητή που τα σήκωσε μόνος του.

Μην συγκρίνεσαι με κανέναν. Ξέρω ότι ακούγεται σαν φράση αφίσας, αλλά εννοώ κάτι πολύ συγκεκριμένο: ο ρυθμός του διπλανού σου δεν σου δίνει καμία πληροφορία για τον δικό σου. Ο μόνος μαθητής με τον οποίο αξίζει να συγκρίνεσαι είναι εσύ πριν ένα μήνα.

Και βρες κάτι εκτός σχολείου που σε ξεκουράζει πραγματικά. Μουσική, μπάλα, ζωγραφική, ψάρεμα, ό,τι. Δεν είναι σπατάλη χρόνου. Είναι ο λόγος που θα αντέξεις τους υπόλοιπους εννιά μήνες.