Οδηγίες Διδασκαλίας Φυσικών Επιστημών Γυμνασίου 2026–27
Βιολογία · Φυσική · Χημεία — Ύλη, ώρες, προαιρετικές ενότητες και εργαστηριακές ασκήσεις
Δημοσιεύθηκαν οι Οδηγίες Διδασκαλίας για τα μαθήματα των Φυσικών Επιστημών στο Γυμνάσιο (Βιολογία, Φυσική, Χημεία) για τη σχολική χρονιά 2026–27. Οι οδηγίες καθορίζουν τη διδακτέα ύλη, τις προαιρετικές ενότητες, τις εργαστηριακές ασκήσεις και το προτεινόμενο ψηφιακό υλικό για κάθε τάξη.
Στο παρόν άρθρο συγκεντρώνουμε αναλυτικά τις βασικές πληροφορίες και από τα τρία μαθήματα σε όλες τις τάξεις του Γυμνασίου — ιδανικό εργαλείο αναφοράς για εκπαιδευτικούς, γονείς και μαθητές.
(25 ανά τάξη)
(Α΄ 23 · Β΄ 44 · Γ΄ 45)
(Β΄ 26 · Γ΄ 25)
Βιολογία Γυμνασίου — Ύλη & Οδηγίες 2026–27
Α΄ Γυμνασίου — 25 ώρες
Βιβλίο: Βιολογία Α΄ Γυμνασίου (Μαυρικάκη, Γκούβρα, Καμπούρη). Η ύλη καλύπτει 4 κεφάλαια — Οργάνωση της ζωής, Πρόσληψη ουσιών και πέψη, Μεταφορά και αποβολή ουσιών, Αναπνοή. Τα κεφάλαια Στήριξη-Κίνηση και Αναπαραγωγή δεν διδάσκονται φέτος αλλά μετατίθενται στη Β΄ Γυμνασίου.
| Κεφάλαιο | Ενότητες | Ώρες |
|---|---|---|
| 1. Οργάνωση της ζωής | 1.1 Χαρακτηριστικά οργανισμών · 1.2 Κύτταρο · 1.3 Οργάνωση πολυκύτταρων · 1.4 Αλληλεπιδράσεις (προαιρ.) | 8 |
| 2. Πρόσληψη ουσιών & πέψη | 2.1 Φωτοσύνθεση · 2.2 Πέψη μονοκύτταρων · 2.3 Πέψη ζωικών οργανισμών (προαιρ.) · 2.4 Πέψη ανθρώπου | 7 |
| 3. Μεταφορά & αποβολή ουσιών | 3.1 Μονοκύτταροι · 3.2 Φυτά · 3.4 Άνθρωπος | 6 |
| 4. Αναπνοή | 4.1 Μονοκύτταροι · 4.2 Φυτά · 4.4 Άνθρωπος | 4 |
Β΄ Γυμνασίου — 25 ώρες
Χρησιμοποιούνται δύο βιβλία: το βιβλίο Α΄ Γυμνασίου (για τα κεφάλαια Στήριξη-Κίνηση και Αναπαραγωγή που μετατέθηκαν) και το βιβλίο Β΄ & Γ΄ Γυμνασίου (για Κυτταρική θεωρία και Ασθένειες).
| Κεφάλαιο | Βασικές ενότητες | Ώρες |
|---|---|---|
| 5. Στήριξη & κίνηση (από βιβλίο Α΄) | Μονοκύτταροι, φυτά, ζωικοί οργανισμοί, μυοσκελετικό | 6 |
| 6. Αναπαραγωγή (από βιβλίο Α΄) | Μονοκύτταροι, φυτά, ζώα, άνθρωπος | 7 |
| 1. Οργάνωση ζωής (από βιβλίο Β΄–Γ΄) | 1.2 Κύτταρο — ευκαρυωτικό/προκαρυωτικό (προαιρ.) | 3 |
| 4. Ασθένειες (από βιβλίο Β΄–Γ΄) | Ομοιόσταση, ασθένειες, αμυντικοί μηχανισμοί, τρόπος ζωής | 9 |
Γ΄ Γυμνασίου — 25 ώρες
Βιβλίο: Βιολογία Β΄ & Γ΄ Γυμνασίου. Η ύλη εκτείνεται σε τέσσερα κεφάλαια: Μόρια της ζωής & Κύτταρο, Οικοσυστήματα, Γενετική & Κληρονομικότητα, και Εξέλιξη.
| Κεφάλαιο | Βασικές ενότητες | Ώρες |
|---|---|---|
| 1. Οργάνωση ζωής | Μόρια της ζωής · Κύτταρο (αναλυτικά οργανίδια) | 6 |
| 2. Οικοσυστήματα | Βιοτικοί/αβιοτικοί παράγοντες · Τροφικές αλυσίδες · Ενέργεια | 3 |
| 5. Γενετική & κληρονομικότητα | Χρωμοσώματα · DNA · Αλληλόμορφα · Μίτωση/μείωση · Μέντελ · Μεταλλάξεις | 11 |
| 7. Εξέλιξη | Μαρτυρίες εξέλιξης · Φυσική επιλογή · Εξέλιξη ανθρώπου | 5 |
Φυσική Γυμνασίου — Ύλη & Οδηγίες 2026–27
Η Φυσική διδάσκεται και στις τρεις τάξεις, με ενιαίο κείμενο οδηγιών που καλύπτει Ημερήσια, Εσπερινά, Καλλιτεχνικά, Μουσικά και Εκκλησιαστικά Γυμνάσια. Η έμφαση δίνεται στον πειραματισμό και τη διερευνητική μέθοδο, με αξιοποίηση φύλλων εργασίας, εργαστηριακού οδηγού και προσομοιώσεων.
Α΄ Γυμνασίου — 23 ώρες
Βιβλίο: Η Φυσική με πειράματα (Καλκάνης κ.ά.). Ο σκοπός είναι η ομαλή μετάβαση από τη Δημοτικού στην ποσοτική προσέγγιση. Η ύλη οργανώνεται σε 10 θεματικές ενότητες-πειράματα.
| Θεματική ενότητα | Ώρες |
|---|---|
| 1. Μετρήσεις μήκους — Μέση τιμή | 2 |
| 2. Μετρήσεις χρόνου — Ακρίβεια | 2 |
| 3. Μετρήσεις μάζας — Διαγράμματα | 2 |
| 4. Μέτρηση όγκου | 2 |
| 5. Μέτρηση πυκνότητας | 4 |
| 6. Μετρήσεις θερμοκρασίας — Βαθμονόμηση | 2 |
| 7. Θερμότητα → Θερμοκρασία — Θερμική ισορροπία | 4 |
| 8. Ηλεκτρικό κύκλωμα — Βραχυκύκλωμα & ασφάλεια | 2 |
| 9. Ηλεκτρισμός → Μαγνητισμός — Ηλεκτρικός κινητήρας | 2 |
| 10. Μαγνητισμός → Ηλεκτρισμός — Γεννήτρια | 1 |
Β΄ Γυμνασίου — 44 ώρες (Ημερήσιο) / 23 ώρες (Εσπερινό)
Βιβλίο: Φυσική Β΄ Γυμνασίου (Αντωνίου, Δημητριάδης κ.ά.). Η ύλη καλύπτει τα κεφάλαια Εισαγωγή, Κινήσεις, Δυνάμεις, Πίεση, Ενέργεια και Θερμότητα.
| Κεφάλαιο | Βασικό περιεχόμενο | Ώρες (Ημ./Εσπ.) |
|---|---|---|
| 1. Εισαγωγή | Φυσικά μεγέθη & μονάδες | 2 / 1 |
| 2. Κινήσεις | Θέση, μετατόπιση, μέση & στιγμιαία ταχύτητα (εκτός: κίνηση σταθερή/μεταβαλλόμενη, διανυσματική ταχύτητα) | 6 / 4 |
| 3. Δυνάμεις | Δύναμη, βάρος, τριβή, σύνθεση δυνάμεων, νόμοι Newton (1ος & 3ος) (εκτός: ανάλυση δύναμης, εφαρμογές 3ου νόμου) | 10 / 6 |
| 4. Πίεση | Πίεση, υδροστατική, ατμοσφαιρική, Pascal, Αρχιμήδης (εκτός: πλεύση) | 8 / 6 |
| 5. Ενέργεια | Έργο, κινητική/δυναμική ενέργεια, διατήρηση, απόδοση, ισχύς (εκτός: πηγές ενέργειας) | 10 / 6 |
| 6. Θερμότητα | Θερμότητα, θερμιδομετρία, διαστολή (ποιοτικά) (εκτός: μαθηματικές σχέσεις διαστολής) | 8 / — |
Γ΄ Γυμνασίου — 45 ώρες
Βιβλίο: Φυσική Γ΄ Γυμνασίου (Αντωνίου, Δημητριάδης κ.ά.). Η ύλη καλύπτει Ηλεκτρική δύναμη & φορτίο, Ηλεκτρικό ρεύμα, Ηλεκτρική ενέργεια, Ταλαντώσεις, Κύματα, Φως.
| Κεφάλαιο | Βασικό περιεχόμενο | Ώρες |
|---|---|---|
| 1. Ηλεκτρική δύναμη & φορτίο | Ηλέκτριση, φορτίο, τρόποι ηλέκτρισης, Coulomb (ποιοτικά), ηλεκτρικό πεδίο (μόνο δύναμη & πεδίο) | 6 |
| 2. Ηλεκτρικό ρεύμα | Ρεύμα, κύκλωμα, νόμος Ohm, σύνδεση αντιστατών σε σειρά & παράλληλα | 10 |
| 3. Ηλεκτρική ενέργεια | Φαινόμενο Joule (ποιοτικά), μαγνητικά αποτελέσματα, ενέργεια & ισχύς ρεύματος | 8 |
| 4. Ταλαντώσεις | Ταλάντωση, πλάτος, περίοδος, συχνότητα, εκκρεμές | 5 |
| 5. Μηχανικά κύματα | Κύματα, ενέργεια, u=λf, ήχος, υποκειμενικά χαρακτηριστικά | 6 |
| 6–8. Φως | Διάδοση, ανάκλαση, επίπεδοι καθρέφτες, διάθλαση, ανάλυση φωτός, χρώμα | 10 |
Χημεία Γυμνασίου — Ύλη & Οδηγίες 2026–27
Η Χημεία διδάσκεται στις τάξεις Β΄ και Γ΄ Γυμνασίου. Και στις δύο τάξεις, οι οδηγίες διακρίνουν υποχρεωτικούς και προαιρετικούς στόχους, δίνοντας ευελιξία στον εκπαιδευτικό.
Β΄ Γυμνασίου — 26 ώρες
Βιβλίο: Χημεία Β΄ Γυμνασίου (Αβραμιώτης κ.ά.). Η ύλη οργανώνεται σε 4 γενικές ενότητες: Εισαγωγή στη Χημεία, Από το νερό στο άτομο, Ατμοσφαιρικός αέρας, Ρύπανση.
| Γενική ενότητα | Βασικά θέματα | Ώρες |
|---|---|---|
| 1. Εισαγωγή στη Χημεία | Τι είναι η Χημεία · Καταστάσεις υλικών · Φυσικές ιδιότητες · Γνωριμία εργαστηρίου | 4 |
| 2. Από το νερό στο άτομο | Νερό & διαλύτης · Μείγματα · Περιεκτικότητα · Διαχωρισμός · Χημική αντίδραση · Άτομα & μόρια · Υποατομικά σωματίδια · Χημική εξίσωση (εκτός: χημικοί τύποι ιοντικών ενώσεων) | 17 |
| 3. Ατμοσφαιρικός αέρας | Σύσταση αέρα · Οξυγόνο & καύση · CO₂ & θερμοκήπιο | 2 |
| 4. Ρύπανση | Ρύπανση νερού · αέρα · εδάφους | 3 |
Γ΄ Γυμνασίου — 25 ώρες
Βιβλίο: Χημεία Γ΄ Γυμνασίου (Θεοδωρόπουλος, Παπαθεοφάνους, Σιδέρη). Η ύλη οργανώνεται σε 3 ενότητες: Οξέα-Βάσεις-Άλατα, Περιοδικός πίνακας, Χημεία του Άνθρακα.
| Ενότητα | Βασικά θέματα | Ώρες |
|---|---|---|
| 1. Οξέα – Βάσεις – Άλατα | Ιδιότητες οξέων/βάσεων · Ορισμοί Arrhenius · Κλίμακα pH · Εξουδετέρωση · Άλατα · Εφαρμογές (όξινη βροχή, λιπάσματα) | 11 |
| 2. Περιοδικός πίνακας & στοιχεία | Περιοδικός πίνακας · Αλκάλια · Μέταλλα/αμέταλλα · Απλή αντικατάσταση · Κράματα · Άνθρακας | 6 |
| 3. Χημεία του Άνθρακα | Υδρογονάνθρακες · Καύση · Πολυμερισμός · Πλαστικά · Αιθανόλη & φυσιολογική δράση | 8 |
Κοινά σημεία σε όλα τα μαθήματα
Προαιρετικές ενότητες: Σε Βιολογία και Χημεία, ορισμένες ενότητες σημειώνονται με έντονη γραφή ως «προαιρετικής διδασκαλίας». Στη Φυσική, ενότητες που εξαιρούνται σημειώνονται ρητά ως «Εκτός». Και στα τρία μαθήματα, ο σκοπός της μείωσης ύλης είναι να δοθεί χρόνος για εμβάθυνση ή εξειδίκευση κατά την κρίση του εκπαιδευτικού.
Εργαστηριακές ασκήσεις: Η πραγματοποίηση πειραμάτων τονίζεται ως αναπόσπαστο μέρος της διδασκαλίας. Πρέπει πάντοτε να γίνονται σε ασφαλές περιβάλλον, σύμφωνα με τις οδηγίες των κατά τόπους ΕΚΦΕ.
Ψηφιακό υλικό: Προτείνεται η αξιοποίηση του Φωτόδεντρου (LOR+), των προσομοιώσεων PhET, καθώς και υλικού από τα ΕΚΦΕ και την πλατφόρμα skills4life. Σημειώνεται ότι για εφαρμογές Flash χρειάζεται ο φυλλομετρητής Pale Moon.
Διαδραστικά συστήματα: Οι οδηγίες κάθε μαθήματος περιλαμβάνουν εκτενή αναφορά στην αξιοποίηση των Διαδραστικών Οθονών Αφής που εγκαταστάθηκαν στα σχολεία, με δυνατότητες τρισδιάστατης απεικόνισης, ομαδικών δραστηριοτήτων, σύνδεσης με mozaBook και ένταξης Τεχνητής Νοημοσύνης.
Δραστηριότητες PISA: Και στα τρία μαθήματα προτείνονται ενδεικτικές δραστηριότητες από τη βάση θεμάτων PISA (2000–2009), σε σύνδεση με ενότητες όπως η τερηδόνα, ο Σεμμελβάις, η βιοποικιλότητα, τα αιολικά πάρκα κ.ά.
Γιάννης Ζαμπέλης · Καθηγητής Μαθηματικών — Εκπαιδευτικός Αναλυτής · Δημιουργός site PaideiaNet.com
