Οδηγίες Διδασκαλίας Γλωσσικών Μαθημάτων Γυμνασίου
Νεοελληνική Γλώσσα & Γραμματεία + Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία — Αναλυτικά για Α΄, Β΄ και Γ΄ Γυμνασίου. Ένα ενιαίο άρθρο για τον φιλόλογο (ΠΕ02).
Με εισήγηση του ΙΕΠ, το Υπουργείο Παιδείας εξέδωσε τις οδηγίες διδασκαλίας για τα γλωσσικά μαθήματα του Γυμνασίου — και τα δύο μαθήματα τα αναλαμβάνει ο ίδιος εκπαιδευτικός (ΠΕ02 Φιλόλογος). Σε αυτό το ενιαίο άρθρο παρουσιάζουμε αναλυτικά τις οδηγίες για τη Νεοελληνική Γλώσσα & Γραμματεία (Γλωσσική Διδασκαλία + Λογοτεχνία) και την Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία (Αρχαία Ελληνική Γλώσσα + Κείμενα από Μετάφραση).
Ι. Γλωσσική Διδασκαλία (Νεοελληνική Γλώσσα)
Χαρακτήρας & μεθοδολογία μαθήματος
| Χαρακτηριστικό | Οδηγία |
|---|---|
| Φύση μαθήματος | Στοχοκεντρικό (όχι υλοκεντρικό) — ο εκπαιδευτικός δεν ακολουθεί γραμμικά το βιβλίο |
| Χαρακτήρας | Κειμενοκεντρικό — η γραμματική και το λεξιλόγιο διδάσκονται μέσα από κείμενα |
| Δεξιότητες | 4 γλωσσικές μακροδεξιότητες: κατανόηση & παραγωγή προφορικού και γραπτού λόγου |
| Γένη λόγου | Περιγραφή, Αφήγηση, Επιχειρηματολογία |
| Γραμματική | Λειτουργική — πρώτα κατανόηση λειτουργίας, μετά μεταγλώσσα |
| Λεξιλόγιο | Μόνο εντός συμφραζομένων — δεν εξετάζεται αυτόνομα |
| Δίωρο | Χρειάζεται συνεχόμενο δίωρο στο ωρολόγιο πρόγραμμα |
| Εκπαιδευτικός | Προτείνεται ένας εκπαιδευτικός για ολόκληρη τη ΝΕΓ&Γ |
Α΄ Γυμνασίου — Γλωσσική Διδασκαλία (~75 ώρες, 3 ώρες/εβδ.)
Σύνολο ενοτήτων: 8 διδακτικές ενότητες (κοινές για όλα τα τμήματα). Ο εκπαιδευτικός μπορεί να αναδιατάξει τη σειρά ή/και να συνδιδάξει ενότητες.
| Ενότητες | Οδηγία |
|---|---|
| Ενότ. 1+2 (συνδιδασκαλία) | βασικό — Project «Σχολείο & Επικοινωνία» (12-15 ώρες) |
| Ενότ. 3 (Γένη λόγου) | τροποπ. — Δεν διδάσκεται αυτόνομα, ενσωματώνεται σε όλες τις ενότητες |
| Ενότ. 4+8 (Διατροφή/Αθλητισμός) | βασικό — Μπορεί να συνεξεταστεί: «Άσκηση, Διατροφή, Υγεία» |
| Ενότ. 5+7 (Θέατρο/Κινηματογράφος) | βασικό — Μπορεί να συνεξεταστεί: «Τέχνη» |
| Ενότ. 6 (Δημιουργικές δραστ.) | πρόσθετο — Μπορεί να ενταχθεί στις 1+2 ή στην 8η |
| Ενότ. 9+10 (Γνώση/Τόπος) | βασικό — Μπορεί να συνεξεταστεί: «Ανακαλύπτω τη γνώση» |
Γραπτά κείμενα: 7-8 κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους (στην τάξη, με ανατροφοδότηση).
Γραμματικοσυντακτικά: Προτάσεις, ονοματική φράση, κλίση ουσ./επιθ., ρήμα, πτώσεις, άρθρο, παρατακτική/υποτακτική σύνδεση. Κάποια στοιχεία προαιρετικά ως γνώση φυσικού ομιλητή (4-Γ, 5-Β1/Β2, 7-Β, 9-Β/Γ, 10-Γ).
Β΄ Γυμνασίου — Γλωσσική Διδασκαλία (~50 ώρες, 2 ώρες/εβδ.)
Ελάχιστο: 5+ διδακτικές ενότητες διαφορετικής θεματολογίας (9 ενότητες στο βιβλίο). Ενδεικτικές συνδιδασκαλίες: Ενότ. 2+3 («Σχέσεις εφήβων»), Ενότ. 4+5 («Εκπαίδευση & Εργασία»), Ενότ. 6+7+8 (project «Έφηβοι ως ενεργοί πολίτες»).
Γραπτά κείμενα: 5+ στην τάξη (διαφορετικά κειμενικά είδη, καθορισμένος αριθμός λέξεων).
| Εστίαση | Περιγραφή |
|---|---|
| Δεξιότητες | Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου, περίληψη κειμένου — πλαγιότιτλοι, συνοχή κειμένου, αξιολόγηση επιχειρημάτων |
| Γραμματική | Παρεπόμενα ρήματος (διαθέσεις, φωνές, εγκλίσεις, τροπικότητες, ποιόν ενέργειας), ενεργ./παθ. σύνταξη, επιρρηματικοί προσδ. |
| Λεξιλόγιο | Σχηματισμός λέξεων με σύνθεση, ετυμολογικά συγγενείς λέξεις, χρήση λεξικών |
| Προαιρετικά | πρόσθετο Ενότ. 5-Β (αντωνυμίες) & Ενότ. 6-Β (αντωνυμίες) |
Γ΄ Γυμνασίου — Γλωσσική Διδασκαλία (~50 ώρες, 2 ώρες/εβδ.)
Ελάχιστο: 5+ διδακτικές ενότητες. Ενδεικτική αναδιάταξη που δημιουργεί ενιαίο αφήγημα: 3η → 2η → 1η+4η → 5η → 6η Ενότητα (κοινωνικές ανισότητες → γλωσσική ηγεμονία → ταυτότητα/ετερότητα → πόλεμος/ειρήνη → ενεργός πολίτης).
Γραπτά κείμενα: 5 στην τάξη (ενταγμένα σε επικοινωνιακό πλαίσιο).
| Εστίαση | Περιγραφή |
|---|---|
| Γραμματική | Παρατακτική & υποτακτική σύνδεση, δευτερεύουσες ονοματικές/επιρρηματικές προτάσεις, ευθύς & πλάγιος λόγος, σχήματα λόγου, σημεία στίξης |
| Λεξιλόγιο | Πολυσημία, κυριολεξία/μεταφορά, μετωνυμία, συνώνυμα/αντίθετα/ομώνυμα/παρώνυμα |
| Δεξιότητες | Περίληψη κειμένου, ερευνητικές εργασίες — πιο σύνθετη παραγωγή λόγου |
ΙΙ. Νεοελληνική Λογοτεχνία
Λογοτεχνία — Κοινές κατευθύνσεις Α΄-Β΄-Γ΄ (2 ώρες/εβδ.)
| Στοιχείο | Οδηγία |
|---|---|
| Ώρες | 2/εβδ. — συνεχόμενο δίωρο |
| Κείμενα | Τουλάχιστον 15 κείμενα (ποιητικά, πεζά, θεατρικά) |
| Εξέταση | Τουλάχιστον 10 κοινά κείμενα για την τελική εξέταση |
| Οργάνωση | Συστάδες κειμένων (2-3 κείμενα ανά θεματική), ολοκλήρωση σε 3 ώρες |
| Μεθοδολογία | 3 στάδια: Προαναγνωστικό → Αναγνωστικό → Μεταναγνωστικό |
| Δημιουργική γραφή | Αναδιήγηση, αλλαγή αφηγητή/τέλους, αλλαγή κειμενικού είδους, λίμερικ, χαϊκού, κ.ά. |
| Αξιολόγηση | Portfolio μαθητή, ωριαίες δοκιμασίες βάσει Π.Δ. 126/2016 — όχι απομνημόνευση |
Αρχαία Ελληνική Γλώσσα (Α΄, Β΄, Γ΄ Γυμνασίου)
Γενικές αρχές διδασκαλίας
| Αρχή | Οδηγία |
|---|---|
| Προσέγγιση | Κειμενοκεντρική & διερευνητική — γραμματικά μέσα από κείμενα |
| Σύνδεση α.ε.↔ν.ε. | Πάντα αναφορές & παραδείγματα στη νέα ελληνική — πορεία από γνωστό → άγνωστο |
| Λεξιλόγιο | 2η & 3η στήλη πίνακα, έμφαση σε λέξεις που χρησιμοποιούνται στη ν.ε. |
| Ασκήσεις | Αναγνώριση τύπων α.ε. (κλειστού τύπου) + παραγωγή τύπων ν.ε. (μετασχηματισμός) |
| Βιβλία αναφοράς | Γραμματική & Συντακτικό — χρήση στην τάξη με καθοδήγηση |
Α΄ Γυμνασίου — Αρχαία Ελληνική Γλώσσα (43 ώρες, 2 ώρες/εβδ.)
| Ενότητα | Ώρες | Γραμματικοσυντακτικά | Οδηγία |
|---|---|---|---|
| 1 | 3 | Εισαγωγικά: αλφάβητο, διάλεκτοι | βασικό |
| 2 | 3 | Φθόγγοι, γράμματα, προφορά α.ε. | βασικό |
| 3 | 3 | Τόνοι, πνεύματα, δοτική, παρεπόμενα πτωτικών | βασικό |
| 4+12-Γ2 | 4 | Άρθρο, β΄ κλίση ουσ., δομή πρότασης, είδη προτάσεων | βασικό |
| 5 (+3,4) | 5 | Παρεπόμ. ρήματος, οριστ. ενεστ./μέλλ. ε.φ., εἰμί, προσωπ. αντωνυμ. | βασικό |
| 6 | 4 | Α΄ κλίση ουσιαστικών, παραγωγή ουσ. από ρήματα | βασικό |
| 8 | 4 | Δευτερόκλιτα επίθετα, δεικτική αντων. οὗτος | βασικό |
| 7 | 4 | Αύξηση, οριστ. παρατ./αορ. ε.φ., οριστ. παρατ. εἰμί | βασικό |
| 9 | 4 | Αναδιπλασιασμός, οριστ. παρακ./υπερσ. ε.φ. | βασικό |
| 11 | 4 | Απαρέμφατο & μετοχή (ιδιαιτερότητα, σύγκριση ν.ε.) | βασικό |
| 13 | 2 | Συντακτ. λειτουργία απαρεμφ. & μετοχής (απλή αναφ.) | τροποπ. |
| 10 | — | Επανάληψη μορφοσυντακτικών | πρόσθετο |
| 14-18 | — | — | ❌ εκτός |
| + 3 ώρες επανάληψη/εμπέδωση | |||
Β΄ Γυμνασίου — Αρχαία Ελληνική Γλώσσα (44 ώρες, 2 ώρες/εβδ.)
| Ενότητα | Ώρες | Γραμματικοσυντακτικά | Οδηγία |
|---|---|---|---|
| 1 | — | — | ❌ εκτός |
| 2 | 5 | Γ΄ κλίση ουσ., οριστ. ενεστ./παρατ./μέλλ. μ.φ., απαρέμφατο (ταυτο-/ετεροπροσωπία) | βασικό |
| 3 | 6 | Γ΄ κλίση (ακατάλ., ημιφωνόλ.), αόρ./παρακ./υπερσ. μ.φ., συνημμένη/απόλυτη μετοχή, απρόσωπη σύνταξη | βασικό |
| 4 | 3 | Τριτόκλ. επίθ. -ύς/-εῖα/-ύ, ουδ. -α/-ατος | βασικό |
| 5 (+4-Γ2) | 4 | Υποτακτική ενεστ./αορ./παρακ. ε.φ., υποτ. εἰμί | βασικό |
| 6 | 4 | Τριτόκλ. δικατ. επίθ. (-ης/-ες, -ων/-ον), ερωτηματ./αόρ. αντωνυμ. | βασικό |
| 7 | 1 | Αναφορικές αντωνυμίες ὅς/ἥ/ὅ — ὅστις/ἥτις/ὅ τι | τροποπ. (ευκτική ❌) |
| 8 | 2 | Άμεσο/έμμεσο αντικείμενο (παράλληλο κείμενο) | τροποπ. |
| 9 | 2 | Μετοχή: επιθετική, κατηγορηματική, επιρρηματική | βασικό |
| 10 | — | — | ❌ εκτός |
| 11 | 4 | Σύνθεση (β΄ συνθετικό), προστακτ. ενεστ./αορ. ε.φ., ουσ. -ας/-αντος | βασικό |
| 12 | 3 | Προστακτ. ενεστ. εἰμί/παρακ. ε.φ., επίθ. πολύς/μέγας | βασικό |
| 13 | 3 | Υποτακτ. ενεστ./αορ./παρακ. μ.φ. | βασικό |
| 14-15 | — | — | ❌ εκτός |
| 16 | 2 | Προστακτ. ενεστ./αορ./παρακ. μ.φ. | βασικό |
| 17-18 | — | — | ❌ εκτός |
| + 2 ώρες επανάληψη + 3 ώρες αναπλήρωση κενών | |||
Γ΄ Γυμνασίου — Αρχαία Ελληνική Γλώσσα (Ημερ. 30 ώρες / Εσπ. 17 ώρες)
Ημερήσια Γυμνάσια — ενότητες που διδάσκονται:
| Ενότητα | Ώρες | Κύρια φαινόμενα | Οδηγία |
|---|---|---|---|
| 1 | — | Επανάληψη κενών | πρόσθετο |
| 2 | 5 | Παραθετικά επιθ./επιρρ., είδη μετοχής, ομοιόπτ./ετερόπτ. προσδ. | βασικό |
| 3 | — | — | ❌ εκτός |
| 4 | 5 | Ευκτική ε.φ. & μ.φ., επιρρηματ. προσδ., απρόσωπη σύνταξη | βασικό |
| 5 | — | — | ❌ εκτός |
| 9 | 5 | Μόριο ἄν, σύνδεση προτάσεων, δευτερεύουσες ονοματικές | βασικό |
| 10 | 3 | Δευτερεύουσες επιρρηματικές (αιτιολ., τελ., συμπερ., εναντ.) | βασικό |
| 11 | 3 | Υποθετικές, χρονικές, αναφορ. επιρρηματ. προτάσεις | βασικό |
| 6 | 3 | Αόριστος β΄ ε.φ./μ.φ., ουσ. παῖς/γυνή | βασικό |
| 8 | 3 | Παθητικοί χρόνοι, ποιητικό αίτιο | βασικό |
| 7, 12 | — | — | ❌ εκτός |
| + 3 ώρες αναπλήρωση κενών · Εκφορά δευτ. προτάσεων ❌ εκτός | |||
Γ΄ Γυμνασίου — Αρριανού Αλεξάνδρου Ανάβαση (Ημερ. 14 ώρες / Εσπ. 7 ώρες)
Μάρτιος–Μάιος. Έμφαση στην ερμηνεία του κειμένου, τους χαρακτήρες και την πολιτιστική σημασία της εκστρατείας.
| Ενότητα | Ώρες Ημ. | Κεφάλαια |
|---|---|---|
| Εισαγωγή (Ι, ΙΙ, ΙΙΙ, VIII) | 1 | Βίος, Έργα, Γλώσσα, Ιστορικό πλαίσιο |
| Μάχη Γρανικού (διάσταση) | 3 | Α΄ Βιβλίο: Κεφ. 13, 3-7 |
| Μάχη Γρανικού (γενναιότητα) | 4 | Α΄ Βιβλίο: Κεφ. 15, 3-8 |
| Τα μετά τη μάχη | 3 | Α΄ Βιβλίο: Κεφ. 16, 4-7 |
| Χαρακτηρισμός Αλεξάνδρου | 2 | Ζ΄ Βιβλίο: Κεφ. 28-30 |
| Γενική θεώρηση | 1 | Αξιοποίηση κεφ. V Εισαγωγής |
Εκτός ύλης: Εισαγωγή IV/VI/VII, Β΄ 4.9-11 & 12.3-8, Ε΄ 18.4-6 & 19.1-3, Ζ΄ 26.1-3.
Αρχαία Ελληνικά — Κείμενα από Μετάφραση
Α΄ Γυμνασίου — Οδύσσεια + Ηροδότου Ιστορίες (36+13 = 49 ώρες)
Οδύσσεια (Σεπτ.–τέλος Φεβρ.): 36 ώρες. Διδασκαλία σε αναλυτική επεξεργασία ή ανάγνωση, με εστίαση σε: νόστος, φιλοξενία, αναγνώριση, ανθρώπινη ευθύνη (Ύβρις-Νέμεσις-Τίσις), θέση γυναίκας. Αισθητική απόλαυση ως βασικός στόχος.
Ηροδότου Ιστορίες (Μάρτ.–Μάιος): 13 ώρες. Κροίσος & Σόλων, Πολιτεύματα, Μαραθώνας, Θερμοπύλες, Σαλαμίνα + 2 ώρες συνολική θεώρηση.
Β΄ Γυμνασίου — Ιλιάδα + Ο Τόπος και οι Άνθρωποι (35+13 = 48 ώρες)
Ιλιάδα (Σεπτ.–τέλος Φεβρ.): 35 ώρες. Θέματα: μήνις Αχιλλέα, πολεμικό στοιχείο, αξίες (φιλία, τιμή), μονομαχία, παραλογισμός πολέμου.
Αρχαία Ελλάδα: Ο τόπος και οι άνθρωποι (Μάρτ.–Μάιος): 13 ώρες. Ενότητες: Αθήνα (4 ωρ.), Σπάρτη (2), Μακεδονία (2), Αλεξάνδρεια (2), Αθλητισμός (3).
Γ΄ Γυμνασίου — Ευριπίδη Ελένη + Ανθολόγιο Φιλοσοφικών
Δραματική Ποίηση — Ευριπίδη Ελένη και Ανθολόγιο Φιλοσοφικών Κειμένων. Οι αναλυτικές ώρες ανά ενότητα καθορίζονται στο PDF.
Ψηφιακοί πόροι & εργαλεία
Ψηφιακοί πόροι για ΝΕΓ&Γ & Αρχαία
| Πόρος | URL |
|---|---|
| Πρωτέας — Εκπαιδευτικά σενάρια | proteas.greek-language.gr |
| Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα | greek-language.gr |
| Φωτόδεντρο — Εκπαιδευτικό περιεχόμενο | photodentro.edu.gr |
| Αίσωπος — Ψηφιακά σενάρια ΙΕΠ | aesop.iep.edu.gr |
| Ψηφιακά σχολικά βιβλία | ebooks.edu.gr |
| Ψηφίδες για την Ελληνική Γλώσσα | greek-language.gr/digitalResources |
| Λεξικό Τριανταφυλλίδη | Λεξικό Κοινής Νεοελληνικής |
| Λεξικό Liddell & Scott (ψηφιακό) | Liddell-Scott online |
| ΙΕΠ — Πρόσθετο υλικό | iep.edu.gr |
Κατέβασε τα PDF
