Ο συντελεστής 0,8 που καθορίζει την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής είναι αυστηρός — και τα τμήματα το γνωρίζουν. Πολλά, ιδίως σε απομακρυσμένες πόλεις, δεν μπορούν να γεμίσουν τις θέσεις τους όταν η ΕΒΕ του πεδίου τους είναι ψηλά. Η λύση που βρέθηκε; Ένταξη και στο 4ο Επιστημονικό Πεδίο — αυτό με τη χαμηλότερη ΕΒΕ (10,33 φέτος, έναντι 13,09 του 2ου και 12,32 του 3ου).

Το αποτέλεσμα είναι ένα μηχανογραφικό στο 4ο Πεδίο γεμάτο τμήματα που δεν έχουν καμία σχέση με τα μαθήματα που εξετάστηκαν οι υποψήφιοι:

Ένας υποψήφιος του 4ου Πεδίου έδωσε Μαθηματικά, Οικονομία και Πληροφορική. Δεν έχει εξεταστεί σε Βιολογία, Χημεία, Φυσική. Η γνώση του σ’ αυτά τα μαθήματα σταμάτησε πριν τη Β΄ Λυκείου. Αν εισαχθεί σε τμήμα Δασολογίας ή Περιβάλλοντος, θα βρεθεί μπροστά σε πρόγραμμα σπουδών που δεν μπορεί να παρακολουθήσει.

Το σύστημα μοριοδότησης των μετεγγραφών αναγνωρίζει ρητά ότι η παράλληλη φοίτηση δύο αδελφών σε διαφορετικές πόλεις αποτελεί οικονομικό βάρος για την οικογένεια. Σωστά. Δίνει μόρια.

Αλλά αν ο δεύτερος φοιτητής δεν είναι αδέλφι αλλά γονέας — ή αντίστροφα, αν ο γονέας σπουδάζει ήδη και το παιδί περνά σε άλλη πόλη — τότε μόρια δεν δίνει. Το πρόβλημα όμως είναι ακριβώς το ίδιο: η ίδια οικογένεια, οι ίδιες δαπάνες, η ίδια ανάγκη για ενοίκιο σε δεύτερη πόλη.

Αν ο λόγος για τη μοριοδότηση είναι οικονομικός — και είναι, αφού το εισόδημα αποτελεί βασικό κριτήριο — τότε γιατί ο νόμος αναγνωρίζει μόνο τη σχέση αδελφικότητας και όχι τη σχέση γονέα-παιδιού;

Ο νόμος θέτει πλαφόν 15% στις μετεγγραφές. Η κατάταξη γίνεται ήδη με μόρια, υπάρχει σειρά προτεραιότητας. Όποιος έχει περισσότερα μόρια, μπαίνει πρώτος. Μέχρι εδώ, λογικό.

Το πρόβλημα είναι η Γνωμάτευση 31/2023 του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, η οποία απαγορεύει τη μετεγγραφή με 0 μόρια — ακόμα κι αν υπάρχουν κενές θέσεις εντός του πλαφόν. Κάποια τμήματα την εφαρμόζουν, κάποια την αγνοούν — πράγμα που από μόνο του αποτελεί σκάνδαλο: μια γνωμάτευση ή ισχύει για όλους ή δεν ισχύει για κανέναν.

Πέρα όμως από την ανομοιόμορφη εφαρμογή, το ερώτημα είναι βαθύτερο: γιατί να μένουν θέσεις κενές; Αν υπάρχει πλαφόν, ο αριθμός μετεγγραφών δεν μπορεί να ξεπεράσει ένα ποσοστό — αυτό είναι ήδη εγγυημένο. Αν μέσα σε αυτό το ποσοστό μείνουν θέσεις αδιάθετες, ας γεμίσουν — ακόμα και με 0 μόρια, κατά σειρά κατάταξης. Η πρόταση είναι ρεαλιστική: οικογένεια με εισόδημα πάνω από 12.000€ ας παίρνει 0 μόρια μετεγγραφής. Αλλά ας μπορεί να συμμετέχει. Γιατί να αποκλείεται εκ προοιμίου;

Κάθε χρόνο, ένας σημαντικός αριθμός υποψηφίων δεν εισάγεται πουθενά. Η εύκολη εξήγηση είναι: «Δεν διάβασαν, δεν τους ένοιαζε.» Και πράγματι, υπάρχουν υποψήφιοι κάτω από 5.000 μόρια — βαθμολογίες που σημαίνουν κάτω από 5 σχεδόν σε κάθε μάθημα. Ας τους αφήσουμε στην άκρη. Σε αυτά τα επίπεδα η συσχέτιση μεταξύ βαθμολογιών σε διαφορετικά μαθήματα είναι πολύ υψηλή — μια μικρή παραδοχή, αλλά στατιστικά στέρεη.

Το πρόβλημα δεν είναι αυτοί. Το πρόβλημα είναι ότι ακόμα κι αν τους αφαιρέσεις, ο αριθμός όσων μένουν χωρίς θέση παραμένει δυσανάλογα μεγάλος.

Τι εμπόδισε την κάλυψη αυτών των θέσεων; Η ΕΒΕ. Η ανάλυσή μας στο PaideiaNet έδειξε ότι το 85,4% των κενών θέσεων οφείλεται αποκλειστικά στο φράγμα της ΕΒΕ — όχι σε έλλειψη ζήτησης. Η ΕΒΕ λειτουργεί ως καθολικός φραγμός: αν δεν πιάνεις το ελάχιστο, δεν μπορείς να δηλώσεις τίποτα — ούτε καν τις περιφερειακές σχολές που τελικά παραμένουν κενές. Υποψήφιοι που δυνητικά θα μπορούσαν να σπουδάσουν σε λιγότερο περιζήτητα τμήματα, κόβονται πριν φτάσουν εκεί.

Η Κύπρος αντιμετωπίζει αυτό ακριβώς το πρόβλημα με Β΄ Κατανομή: αν μετά την πρώτη κατανομή μείνουν κενές θέσεις, ανοίγει δεύτερος γύρος για να τις καλύψει. Απλό, λογικό, αποτελεσματικό.

Καμία από αυτές τις προτάσεις δεν απαιτεί νέο νόμο-πλαίσιο, νέο πληροφοριακό σύστημα ή εθνικό διάλογο. Μια υπουργική απόφαση, μια τροπολογία, ένα ΦΕΚ. Αρκεί κάποιος να θέλει να κοιτάξει τα νούμερα αντί να τα αγνοεί.