Οδηγός για τον εκπαιδευτικό που συνοδεύει
Αρχηγός και συνοδοί στις σχολικές εκδρομές: υποχρεώσεις, αρμοδιότητες και ευθύνες με τη νέα ΥΑ
(1:20 στο εξωτερικό)
Από τις 19 Αυγούστου 2026 οι εκδρομές, οι περίπατοι, οι διδακτικές επισκέψεις και κάθε μετακίνηση μαθητών Γυμνασίου και Λυκείου διέπονται από ένα ενιαίο κείμενο: την υπουργική απόφαση 109113/ΓΔ4, που καταργεί την ΥΑ 20883/ΓΔ4/2020. Το άρθρο αυτό διαβάζει την απόφαση από τη θέση του εκπαιδευτικού που θα βγει από την πόρτα του σχολείου με τους μαθητές: τι ρόλο μπορεί να αναλάβει, τι οφείλει να κάνει πριν, κατά και μετά τη δράση, και πού σταματά η ευθύνη του.
Κάθε ρύθμιση συνοδεύεται από το άρθρο της ΥΑ, ώστε να μπορείτε να την ελέγξετε απευθείας στο ΦΕΚ.
Οι τέσσερις ρόλοι του εκπαιδευτικού
Η νέα απόφαση δεν μιλά μόνο για «συνοδούς». Ένας εκπαιδευτικός μπορεί να εμπλακεί σε μια εκπαιδευτική δράση με τέσσερις διαφορετικές ιδιότητες, καθεμία με δικές της υποχρεώσεις.
Αρχηγός της δράσης
Έχει τη συνολική ευθύνη: πρόγραμμα, ασφάλεια, καταλληλότητα χώρων, κρίση για πρόωρη επιστροφή μαθητή, έκθεση μετά τη δράση. Ορίζεται μαζί με αναπληρωτή Αρχηγό.
Συνοδός εκπαιδευτικός
Επιβλέπει συστηματικά τους μαθητές, λαμβάνει μέτρα ασφάλειας, συνυπεύθυνος για την τήρηση του προγράμματος και συντάκτης της έκθεσης μαζί με τον Αρχηγό.
Μέλος επιτροπής
Είτε στην τριμελή Επιτροπή Οργάνωσης και Υλοποίησης (άρθρο 17) είτε στην επιτροπή επιλογής τουριστικού γραφείου (άρθρο 24).
Μέλος του Συλλόγου Διδασκόντων
Συναποφασίζει προγραμματισμό, προορισμούς, Αρχηγό, συνοδούς, κανόνες της δράσης και, όπου χρειάζεται, αποκλεισμό μαθητή.
Ποιος μπορεί να οριστεί Αρχηγός και ποιος συνοδός
Αρχηγός
- Είναι μέλος του Συλλόγου Διδασκόντων του σχολείου που πραγματοποιεί τη δράση. (άρθρα 14 παρ. 5, 15 παρ. 4)
- Ο Αρχηγός και ο αναπληρωτής Αρχηγός είναι μόνιμοι εκπαιδευτικοί. Αναπληρωτές πλήρους ωραρίου ορίζονται μόνο αν στο σχολείο δεν υπηρετεί μόνιμος. (άρθρο 15 παρ. 3α)
- Αν στη δράση συμμετέχει ο Διευθυντής ή ο Υποδιευθυντής, ορίζεται υποχρεωτικά Αρχηγός. (άρθρο 14 παρ. 5)
- Σε σχολείο με έναν Υποδιευθυντή, Διευθυντής και Υποδιευθυντής δεν επιτρέπεται να συμμετέχουν ταυτόχρονα σε πολυήμερη δράση. Με δύο Υποδιευθυντές, αν συμμετέχει ο Διευθυντής, ένας Υποδιευθυντής μένει στο σχολείο. (άρθρο 14 παρ. 6)
- Σε σύμπραξη σχολείων ή διασχολική ομάδα, Αρχηγός ορίζεται εκπαιδευτικός του σχολείου με τους περισσότερους μαθητές· σε ισοπαλία, ο μόνιμος με τον περισσότερο χρόνο υπηρεσίας. (άρθρα 9 παρ. 4, 18 παρ. 2)
Συνοδοί
- Ανήκουν στον Σύλλογο Διδασκόντων και ορίζονται κατά προτεραιότητα οι εκπαιδευτικοί των τμημάτων, τομέων ή εργαστηρίων που συμμετέχουν. (άρθρο 15 παρ. 4)
- Στις διδακτικές επισκέψεις, προτεραιότητα έχουν όσοι διδάσκουν στο τμήμα σύμφωνα με το Εβδομαδιαίο Ωρολόγιο Πρόγραμμα. (άρθρο 5 παρ. 5)
- Στους σχολικούς περιπάτους οι διδάσκοντες συνοδεύουν τους μαθητές, εκτός αν ο Σύλλογος κρίνει ότι η συμμετοχή κάποιου είναι αδύνατη και το καταγράψει στο πρακτικό. (άρθρο 4 παρ. 4)
- Σε προγράμματα σχολικών δραστηριοτήτων, ομίλους και δράσεις ενεργού πολίτη, συνοδοί είναι τα μέλη της παιδαγωγικής ομάδας, εκτός αν συντρέχει ανωτέρα βία. (άρθρα 6 παρ. 3, 15 παρ. 8)
- Στις αθλητικές μετακινήσεις, προτεραιότητα έχουν οι εκπαιδευτικοί ΠΕ11. (άρθρο 13 παρ. 2)
- Σε διασχολικές ομάδες και επιστημονικές ολυμπιάδες μπορεί να συνοδεύει εκπαιδευτικός άλλου σχολείου. (άρθρο 15 παρ. 9)
Πόσοι συνοδοί
| Περίπτωση | Τι ισχύει | Άρθρο |
|---|---|---|
| Δράση στο εσωτερικό | 1 εκπαιδευτικός ανά 25 μαθητές, χωρίς να μετρά ο Αρχηγός | 15 παρ. 5 |
| Δράση στο εξωτερικό | 1 εκπαιδευτικός ανά 20 μαθητές, χωρίς να μετρά ο Αρχηγός | 15 παρ. 5 |
| Εξαιρετικές περιπτώσεις | Έως 2 επιπλέον συνοδοί με ειδική αιτιολόγηση, αν δεν διαταράσσεται η λειτουργία του σχολείου | 15 παρ. 6 |
| ΣΜΕΑΕ | Τουλάχιστον 1 συνοδός ανά τμήμα· αύξηση με αιτιολογημένη απόφαση | 15 παρ. 7 |
| Σύμπραξη σχολείων | Τουλάχιστον 1 συνοδός από κάθε συμπράττον σχολείο (εκτός του σχολείου του Αρχηγού) | 18 παρ. 2 |
Πολυήμερη της Γ΄ Λυκείου με 62 μαθητές στο εξωτερικό: 62 ÷ 20 = 3,1, άρα 4 συνοδοί (στρογγυλοποίηση προς τα πάνω, ώστε κανένας συνοδός να μην αντιστοιχεί σε περισσότερους από 20) και επιπλέον ο Αρχηγός. Στο εσωτερικό, για τους ίδιους μαθητές: 62 ÷ 25 = 2,48, άρα 3 συνοδοί και ο Αρχηγός.
Μέχρι δύο μέλη του Συλλόγου Γονέων μπορούν να συμμετέχουν με αιτιολογημένη απόφαση του Συλλόγου Διδασκόντων, με δική τους δαπάνη, χωρίς να μειώνεται ο αριθμός των συνοδών εκπαιδευτικών. Κανένα άλλο πρόσωπο, πέρα από όσα αναφέρονται ρητά στην πράξη του Συλλόγου, δεν επιτρέπεται να συμμετέχει. (άρθρο 15 παρ. 11-12)
Η διαδρομή του εκπαιδευτικού: πριν, κατά και μετά
Η ΥΑ περιγράφει υποχρεώσεις σε τρεις φάσεις. Η λίστα που ακολουθεί είναι διαδραστική: τσεκάρετε ό,τι έχετε ολοκληρώσει ή εκτυπώστε τη για τον φάκελο της δράσης.
Πριν την αναχώρηση
Κατά τη διάρκεια της δράσης
Μετά την επιστροφή
Οι αποφάσεις που ανήκουν στον Αρχηγό
Σε τρία σημεία η ΥΑ εμπιστεύεται ρητά την κρίση του Αρχηγού, και εκεί βρίσκεται το μεγαλύτερο βάρος του ρόλου.
Πρόωρη επιστροφή μαθητή
Στις πολυήμερες δράσεις ο γονέας δηλώνει εκ των προτέρων ότι αναλαμβάνει με δικά του έξοδα και ευθύνη την επιστροφή του παιδιού, εφόσον κατά την κρίση του Αρχηγού παρακωλύει την ομαλή διεξαγωγή της δράσης. (20 παρ. 3δ) Η δήλωση αυτή είναι το εργαλείο του Αρχηγού· καλό είναι οι κανόνες της δράσης που ορίζει ο Σύλλογος (άρθρο 15 παρ. 3η) να είναι γνωστοί στους μαθητές πριν την αναχώρηση, ώστε η κρίση να στηρίζεται σε κάτι που όλοι γνώριζαν.
Κινητά, φωτογραφίες, βίντεο
Αν μαθητής καταγράφει συνοδούς ή συμμαθητές χωρίς τη συναίνεσή τους, ο Αρχηγός ή οι συνοδοί του ζητούν να απενεργοποιήσει τη συσκευή αμέσως. Αν δεν συμμορφωθεί, την απενεργοποιούν οι ίδιοι, τη φυλάσσουν ως το τέλος της δράσης και την παραδίδουν στον γονέα. Η διαδικασία καταγράφεται στο Ημερολόγιο Σχολικής Ζωής και, ανάλογα με τη σοβαρότητα, εφαρμόζονται παιδαγωγικά μέτρα. (19 παρ. 6)
Η ΥΑ επιτρέπει την απενεργοποίηση και τη φύλαξη της συσκευής. Δεν προβλέπει έλεγχο του περιεχομένου της ή διαγραφή αρχείων από τον εκπαιδευτικό. Μείνετε στα βήματα που περιγράφει η διάταξη.
Έκτακτη ανάγκη
Στο εσωτερικό ο υπεύθυνος απευθύνεται στις αρμόδιες αρχές (Αστυνομία, ΕΚΑΒ κ.λπ.) και μπορεί να ζητήσει συνδρομή από τον Γενικό Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης ή την τοπική αυτοδιοίκηση. (25 παρ. 8) Στο εξωτερικό ο Αρχηγός απευθύνεται στις πλησιέστερες πρεσβευτικές ή προξενικές αρχές και στον αρμόδιο Συντονιστή Εκπαίδευσης Εξωτερικού. (25 παρ. 9)
Ως μέλος επιτροπής
Τριμελής Επιτροπή Οργάνωσης και Υλοποίησης
Συγκροτείται με πράξη του Διευθυντή μέσα στις πρώτες 15 ημέρες του διδακτικού έτους. Πρόεδρος είναι ο Διευθυντής και μέλη δύο μόνιμοι εκπαιδευτικοί που ορίζει ο Σύλλογος· κατ’ εξαίρεση, με αιτιολογημένη απόφαση, και αναπληρωτής πλήρους ωραρίου. (17 παρ. 1-2) Η Επιτροπή:
- έχει την ευθύνη υλοποίησης και συντονισμού όλων των δράσεων με μεταφορικό μέσο (17 παρ. 1)·
- οργανώνει τις δράσεις σύμφωνα με τα άρθρα 22-24 (τουριστικά γραφεία, προσκλήσεις) και αναρτά τις ανακοινώσεις στην ιστοσελίδα του σχολείου (17 παρ. 4)·
- ελέγχει ότι οι υποψήφιοι πληρούν σωρευτικά τις προϋποθέσεις του άρθρου 22 στις μετακινήσεις χωρίς διανυκτέρευση (23 παρ. 2)·
- συνεργάζεται με το δεκαπενταμελές μαθητικό συμβούλιο και τον Σύλλογο Γονέων (17 παρ. 3).
Επιτροπή επιλογής τουριστικού γραφείου
Για δράσεις με διανυκτέρευση συγκροτείται επιτροπή με πρόεδρο τον Διευθυντή, δύο συνοδούς εκπαιδευτικούς που ορίζει ο Σύλλογος, δύο εκπροσώπους του Συλλόγου Γονέων (με μία ψήφο) και δύο μαθητές χωρίς ψήφο. Αν οριστείτε, θα συμμετέχετε στην αξιολόγηση προσφορών που πρέπει να είναι κατά κανόνα τουλάχιστον τρεις. Το πρακτικό, με σαφή κριτήρια επιλογής, αναρτάται αυθημερόν και από την επόμενη ημέρα τρέχει προθεσμία ένστασης τριών ημερών. (24 παρ. 4-6)
Ως μέλος του Συλλόγου Διδασκόντων
- Καταρτίζει στην αρχή της χρονιάς ετήσιο ή τετραμηνιαίο προγραμματισμό, που αναρτάται στην ιστοσελίδα του σχολείου. (14 παρ. 2)
- Για κάθε δράση λαμβάνει απόφαση με αιτιολόγηση του προορισμού: τουλάχιστον 10 ημέρες πριν για δράσεις χωρίς διανυκτέρευση και 20 ημέρες πριν για δράσεις με διανυκτέρευση. (15 παρ. 1-2)
- Ορίζει Αρχηγό, αναπληρωτή Αρχηγό, συνοδούς και αναπληρωματικούς, πρόγραμμα, συμμετέχοντες και κανόνες της δράσης. (15 παρ. 3)
- Μπορεί, με αιτιολογημένη απόφαση, να εφαρμόσει παιδαγωγικά μέτρα ή να αποκλείσει μαθητή από τις δράσεις. (19 παρ. 5)
Οι προθεσμίες που αφορούν τον εκπαιδευτικό
| Τι | Πότε | Άρθρο |
|---|---|---|
| Συγκρότηση τριμελούς Επιτροπής | Εντός 15 ημερών από την έναρξη του διδακτικού έτους | 17 παρ. 1 |
| Απόφαση Συλλόγου, δράση χωρίς διανυκτέρευση | Τουλάχιστον 10 ημέρες πριν | 15 παρ. 2 |
| Απόφαση Συλλόγου, δράση με διανυκτέρευση | Τουλάχιστον 20 ημέρες πριν | 15 παρ. 2 |
| Ενημέρωση γονέων, εσωτερικό | Τουλάχιστον 5 ημέρες πριν | 20 παρ. 1 |
| Ενημέρωση γονέων, εξωτερικό | Τουλάχιστον 20 ημέρες πριν | 20 παρ. 2 |
| Ενημέρωση ΔΔΕ, δράση χωρίς διανυκτέρευση | Τουλάχιστον 2 εργάσιμες πριν | 16 παρ. 3 |
| Ενημέρωση ΔΔΕ, πολυήμερη στο εσωτερικό | Τουλάχιστον 5 εργάσιμες πριν | 16 παρ. 4 |
| Αίτημα έγκρισης ΔΔΕ, δράση στο εξωτερικό | 15 εργάσιμες πριν | 16 παρ. 5 |
| Έγγραφα λεωφορείου προς Τροχαία | Τουλάχιστον 3 ημέρες πριν την αναχώρηση | 25 παρ. 3 |
| Φύλαξη δηλώσεων συναίνεσης | Έως το τέλος του επόμενου σχολικού έτους | 20 παρ. 6 |
| Φύλαξη συμβάσεων και εκθέσεων Αρχηγού | 2 έτη από τη δράση | 24 παρ. 10 |
Η ενημέρωση της ΔΔΕ και η αποστολή εγγράφων στην Τροχαία είναι υποχρεώσεις του Διευθυντή· ο Αρχηγός όμως χρειάζεται να έχει έτοιμο το αναλυτικό πρόγραμμα έγκαιρα, γιατί από αυτό εξαρτώνται όλες οι υπόλοιπες προθεσμίες.
Πού σταματά η ευθύνη: τι δεν ρυθμίζει η ΥΑ
Η απόφαση περιγράφει λεπτομερώς τι πρέπει να κάνει ο εκπαιδευτικός, αλλά δεν περιέχει ειδικές ρυθμίσεις για ορισμένα ζητήματα που απασχολούν συχνά τους συλλόγους:
- Αποζημίωση ή κάλυψη εξόδων των συνοδών. Δεν ρυθμίζεται στην ΥΑ.
- Δικαίωμα άρνησης ορισμού ως συνοδού. Η ΥΑ προβλέπει μόνο ότι στους περιπάτους ο Σύλλογος μπορεί να κρίνει αδύνατη τη συμμετοχή κάποιου εκπαιδευτικού (4 παρ. 4)· για τις υπόλοιπες δράσεις δεν υπάρχει ειδική πρόβλεψη.
- Ειδικό καθεστώς αστικής ή πειθαρχικής ευθύνης. Δεν θεσπίζεται. Ισχύουν οι γενικές διατάξεις.
Οι ρητές υποχρεώσεις της ΥΑ (συστηματική επίβλεψη, μέτρα ασφάλειας, τήρηση του προγράμματος, έλεγχος χώρων) περιγράφουν τι αναμένεται από έναν επιμελή συνοδό. Όσο πιο πλήρως τεκμηριωμένα είναι τα βήματα, με πρακτικό, πρόγραμμα, δηλώσεις και έκθεση, τόσο καλύτερα προστατεύεται και ο ίδιος ο εκπαιδευτικός. Για συγκεκριμένο ζήτημα ευθύνης, απευθυνθείτε σε νομικό σύμβουλο ή στον κλαδικό σας φορέα.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί αναπληρωτής να οριστεί Αρχηγός;
Μόνο αν στο σχολείο δεν υπηρετεί μόνιμος εκπαιδευτικός, και τότε αναπληρωτής πλήρους ωραρίου (15 παρ. 3α). Ως απλός συνοδός, ένας αναπληρωτής μπορεί να οριστεί εφόσον ανήκει στον Σύλλογο Διδασκόντων.
Ο Αρχηγός μετράει στην αναλογία 1:25 ή 1:20;
Όχι. Η αναλογία αφορά μόνο τους συνοδούς· ο Αρχηγός είναι επιπλέον (15 παρ. 5).
Μπορεί να έρθει στην εκδρομή γονέας ή συνοδός μαθητή με αναπηρία;
Έως δύο μέλη του Συλλόγου Γονέων με αιτιολογημένη απόφαση και δική τους δαπάνη (15 παρ. 11). Επίσης, με αιτιολογημένη απόφαση και σύμφωνη γνώμη των γονέων, μαθητής με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες μπορεί να συνοδεύεται από ενήλικο που διαθέτει η οικογένεια, με δική της δαπάνη (15 παρ. 10). Κανένα άλλο πρόσωπο δεν επιτρέπεται (15 παρ. 12).
Μπορεί να αλλάξει συνοδός μετά την απόφαση του Συλλόγου;
Ναι, αρκεί να τηρείται η αναλογία συνοδών και μαθητών. Επαναλαμβάνεται η διαδικασία ενημέρωσης ή έγκρισης με επικαιροποιημένα έγγραφα (16 παρ. 6).
Τι γίνεται αν ενήλικος μαθητής συμμετέχει;
Υπογράφει και καταθέτει ο ίδιος την υπεύθυνη δήλωση συναίνεσης (20 παρ. 4).
Πηγή: Υπουργική Απόφαση 109113/ΓΔ4/19.08.2026 «Εκπαιδευτικές δράσεις εκτός σχολικής μονάδας μαθητών/τριών Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης δημόσιων και ιδιωτικών σχολείων», ΦΕΚ Β΄ 5237/19.08.2026, διαθέσιμο στο et.gr. Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά το ΦΕΚ ή τυχόν μεταγενέστερες τροποποιήσεις και εγκυκλίους του ΥΠΑΙΘΑ.
