34 χρόνια ετοιμάζω παιδιά για Πανελλαδικές. Φέτος δίνει και το δικό μου.

Τριάντα τέσσερα χρόνια. Τόσα κάνω αυτή τη δουλειά. Τριάντα τέσσερις χρονιές που κάθε Μάιο μπαίνω σε αίθουσα και λέω σε δεκαοχτάχρονα παιδιά «θα τα πάτε μια χαρά, εμπιστευτείτε αυτά που ξέρετε». Είκοσι χρόνια διευθύνω φροντιστήριο. Έχω δει χιλιάδες παιδιά να δίνουν εξετάσεις. Χιλιάδες. Τα λέω «παιδιά μου» και δεν είναι τρόπος του λέγειν — έτσι τα νιώθω. Αγχώνομαι μαζί τους, χαίρομαι μαζί τους, πονάω όταν δεν πάνε καλά.

Νόμιζα ότι τα ξέρω όλα γι’ αυτή τη διαδικασία. Ξέρω την ύλη, ξέρω τα κόλπα, ξέρω πώς βγαίνουν τα θέματα, ξέρω τι να πω σε ένα παιδί που κλαίει μετά από ένα διαγώνισμα. Τα ξέρω αυτά.

Αλλά δεν ήξερα πώς είναι να περιμένεις πίσω από μια κλειστή πόρτα. Αυτό το έμαθα πρόσφατα.

Το 2024 έδωσε η κόρη μου. Ανθρωπιστικές σπουδές — δικό της πεδίο, δική της επιλογή, εγώ ο μαθηματικός εκεί δεν μπορούσα να βοηθήσω και πολύ. Την έβλεπα να διαβάζει. Την έβλεπα όπως βλέπω τα παιδιά στο φροντιστήριο, μόνο που αυτή τη φορά δεν μπορούσα να κρατήσω αποστάσεις. Δεν ήμουν ο καθηγητής. Ήμουν ο μπαμπάς. Κι ο μπαμπάς δεν έχει απαντήσεις, έχει μόνο αγωνία.

Πέρασε Νομική Αθήνας. Χάρηκα. Χάρηκα πολύ. Αλλά ξέρετε πότε χάρηκα πιο πολύ; Όχι όταν είδα τα μόρια. Όταν την είδα να βγαίνει από την τελευταία εξέταση κι είπε «έκανα ό,τι μπορούσα, μπαμπά». Εκείνη τη στιγμή ήμουν ήδη ο πιο περήφανος πατέρας. Τα μόρια ήρθαν μετά — και ναι, ήταν καλά. Αλλά η περηφάνια ήταν ήδη εκεί.

Τώρα, 2026, δίνει ο γιος μου. Και ξαναζώ τα ίδια. Τον βλέπω κλεισμένο στο δωμάτιό του. Ακούω τη σιωπή του βράδυ που δεν είναι ηρεμία, είναι πίεση. Κι εγώ κάθομαι στην κουζίνα, μαθηματικός 34 χρόνων εμπειρίας, και δεν μπορώ να λύσω αυτή την εξίσωση: πώς βοηθάς το παιδί σου χωρίς να το πνίξεις;

Αλλά ξέρω κάτι. Κάτι που οι περισσότεροι γονείς δεν ξέρουν, γιατί δεν το έχουν δει. Εγώ το βλέπω εδώ και τρεις δεκαετίες.

Ξέρω τι γίνεται μετά.

Έχω δει μαθητές μου να περνούν σε «μεγάλες σχολές» — Ιατρικές, Πολυτεχνεία, ό,τι θεωρεί η κοινωνία κορυφή — και μετά να χάνονται. Να σέρνονται σε αμφιθέατρα σχολών που δεν ήθελαν ποτέ, που μπήκαν γιατί «έβγαιναν τα μόρια» ή γιατί «ο μπαμπάς ήθελε». Παιδιά με 19.000 μόρια που πέντε χρόνια μετά ήταν δυστυχισμένα. Αυτό δεν το λένε στις στατιστικές.

Κι από την άλλη; Έχω δει παιδιά — «αδύνατους» μαθητές, τα λέγαμε τότε, λες κι η λέξη αυτή σημαίνει κάτι — που κανείς δεν πίστευε ότι θα περάσουν πουθενά. Πέρασαν. Μπήκαν σε σχολές που κανείς δεν τους φαντάζονταν. Και ξέρετε τι; Τις βγάλανε. Με καλό βαθμό. Μερικοί πρώτοι. Γιατί κάπου στην πορεία βρήκαν αυτό που ήθελαν πραγματικά, κι όταν ένα παιδί βρει αυτό που αγαπάει, δεν το σταματάει τίποτα. Κανένα μόριο δεν προβλέπει αυτή τη στιγμή.

Σε εσάς τους γονείς τώρα. Σε εσάς που αυτές τις μέρες δεν κοιμάστε κι εσείς. Που στέλνετε μήνυμα ρωτώντας «πώς τα πήγε σήμερα», που ψάχνετε στο Google «πόσα μόρια θέλει η τάδε σχολή», που κάνετε υπολογισμούς στο μυαλό σας πιο πολύπλοκους κι από αυτούς που δίνει ο γιος σας στα μαθηματικά.

Σταματήστε λίγο. Σας μιλάω κι ως καθηγητής κι ως πατέρας. Κι ως πατέρας που πέρασε ήδη μία φορά από αυτό κι ετοιμάζεται για τη δεύτερη.

Δεν πρόκειται να σας πω «μην αγχώνεστε» γιατί ξέρω ότι δεν γίνεται. Αγχώνομαι κι εγώ. Κι ας ξέρω. Κι ας τα έχω δει όλα. Το αίμα νερό δεν γίνεται, λένε. Και δεν γίνεται.

Αλλά θα σας πω κάτι που ξέρω σίγουρα: το παιδί σας δεν χρειάζεται τα μόρια σας για να σας κάνει περήφανους. Σας έχει κάνει ήδη. Από τη στιγμή που κάθισε κάτω και δοκίμασε. Από τη στιγμή που δεν τα παράτησε. Από κάθε βράδυ που διάβασε ενώ οι φίλοι του ήταν έξω.

Αν πάει καλά, θα πανηγυρίσετε μαζί. Αν δεν πάει όπως ελπίζατε, θα τον αγκαλιάσετε. Και σε δύο χρόνια, σε πέντε, σε δέκα — θα δείτε ότι η ζωή δεν κρίθηκε εκείνο τον Ιούνιο. Αυτό δεν σας το λέω σαν παρηγοριά. Σας το λέω σαν μάρτυρας. Τριάντα τέσσερα χρόνια μάρτυρας.

Γιε μου, αν τυχόν διαβάσεις κάποτε αυτό: δεν σε αγαπάω υπό όρους. Δεν σε αγαπάω «αν πιάσεις τόσα μόρια». Ούτε «αν δικαιώσεις τo φροντιστήριo». Μη σκέφτεσαι ποτέ πόσο κόστισε η προετοιμασία — αυτό είναι δική μου δουλειά, όχι δικό σου βάρος.

Πήγαινε, δώσε τις εξετάσεις σου. Κάνε ό,τι μπορείς — όχι ό,τι τέλειο, ό,τι μπορείς εσύ. Κι εγώ θα είμαι εδώ. Με κρύο καφέ. Με σκοτεινούς κύκλους. Περήφανος. Ήδη περήφανος.

Γιατί η ζωή δεν τελειώνει τον Ιούνιο. Αρχίζει.